Шрифт өлчүсү:
А+
А
А-
12 Мај 2018

Гурбан Ҹәбрајыл: "ИРАНЫН ВАРЛЫҒЫ ВӘ ТӘРӘГГИСИ АБШ-ы ГОРХУДУР"

Гурбан ҸӘБРАЈЫЛ

“Чалхаландыгҹа, буландыгҹа заман неһрә кими,

Јағы јағ үстә чыхыр, ајраны ајранлыг олур…”

(Мирзә Әләкбәр Сабир)


Ики ај сонра Иран Ислам Республикасы илә “алтылыг өлкәләри” – Алманија, Бөјүк Британија, Франса, Чин, Русија, АБШ арасында имзаланараг 2015-ҹи ил, ијулун 20-дә БМТ Тәһлүкәсизлик Шурасы тәрәфиндән тәсдигләнмиш Һәртәрәфли Бирҝә Фәалијјәт Планынын 3 јашы тамам олаҹагды…

Фәгәт бејнәлхалг сионизмин дәстәји сајәсиндә океанын о тајында һакимијјәтә јијәләнмиш Доналд Трамп Исраилин тәһрики илә буна имкан вермәди… Башга сөзлә, ҹаһана демократија дәрси кечәрәк өзүнү Јер үзүндә сүлһ вә әмин-аманлығын гаранты сајан АБШ-ын чохдан јыртылмыш маскасынын гопуб дүшмәси үчүн 3 илдән дә аз вахт бәс еләди.

Инди бу сәтирләри јазаркән, Иранын хариҹи ишләр назири Мәһәммәд Ҹавад Зәрифин данышыгларын апарылдығы игамәтҝаһын ејванында севинҹлә әлиндәки мүгавилә мәтнини јелләмәси ҝөзләрим өнүнә ҝәлир. О ҝеҹә гоншу өлкәдә инсанлар күчәләрә чыхыб дипломатик уғуру бајрам едир, мүтәрәгги бејнәлхалг иҹтимаијјәт гаршыда јени перспектив имканлар ачаҹаг, ән башлыҹасы исә ҝәрҝинлији азалдаҹаг сәнәди алгышлајырдылар. Фәгәт Ислам Республикасынын тәрәггисини ҝөзү ҝөтүрмәјән вә нүвә разылашмасы зәмининдә ләғв олунаҹаг санксијаларын бу инкишафы даһа да сүрәтләндирәҹәјини һәзм едә билмәјән, Шәргин нүфуз мәркәзинә сијаси гысганҹлыгла јанашан гүввәләр нөвбәти дәфә хәјанәт јолу тутдулар.

Әслиндә, Ағ Евин Теһраны, ҝуја, террору малијјәләшдирмә, ураны лазыми сентрофугадан артыг зәнҝинләшдирмә вә саир аддымларла разылашманын мүддәаларыны позмагда сучламасы вә нүвә сазишини јенидән нәзәрдән кечирмәк нијјәти Бинјамин Нетанјаһунун јениҹә инагурасија мәрасими кечирмиш Тармпла илк ҝөрүшүндән сонра бој ҝөстәрмәјә башламышды. АБШ-Исраил ҹүтлүјүнүн Сәудијјә кими бәзи әрәб дөвләтләрини тәҹавүзкар планларына дәстәвуз едәрәк мүсәлман аләминә гаршы сәлиб јүрүшү 2017-ҹи илин пајызында Гүдс мәсәләси илә пик нөгтәсинә чатды. Иртиҹа бүтүн ҹәбһәбоју һүҹума кечмишди: сијаси аренада Һәртәрәфли Бирҝә Фәалијјәт Планыны позмаға јөнәлик рүсвајчы бәһанәләр; мәнәви сферада Аллаһын сонунҹу дининә тапынанларын илк гибләсинин сионизмин пајтахтына чевирмәк ҹәһдләри; һәрб мејданларында Сурија, Ираг, Јәмән, Фәләстин, Бәһрејн, Әфганыстан, Мјанма фаҹиәләри, ИШИД јердәјишмәләри, Күрдүстан хејир-дуалары вә саир. Тәл-Әвивдән көрүкләнән, Вашингтонда ҹилаланан бүтүн мәнфур план-пројектләр Теһрана мүнасибәтдә “бурахылмыш сәһв”ин тәҹили дүзәлдилмәсинә һесабланмышды вә просесләр дә һәмин истигамәтдә ҝедирди.

Мәһз буна ҝөрә дә һәлә өтән илин башланғыҹында Бөјүк Британија, Алманија вә Франса нүвә програмы илә бағлы јени разылашманын имзаланмасыны, бу сәнәдә Һәртәрәфли Бирҝә Фәалијјәт Планында әксини тапмајан бир сыра јени елементләрин дахил едилмәсини ваҹиб сајдылар. Тәклиф баш назир Тереза Мејин канслер Анҝела Меркел вә президенти Еммануел Макронла телефон данышығынын нәтиҹәси илә бағлы јајылан бәјанатда да әксини тапмышды. Гејд едилирди ки, тәрәфләр Һәртәрәфли Бирҝә Фәалијјәт Планынын горунуб сахланылмасыны, ејни заманда јаранмыш бир сыра проблемләрин һәлли үчүн АБШ-ла бирҝә чалышмағы, мүәјјән мәсәләләрин дә дахил едиләҹәји јени разылашманын имзаланмасыны дәстәкләјирләр. Һәмин мәсәләләр сырасында Иранын ракет програмы вә реҝионда “гејри-стабиллијә јол ачан фәалијјәти” гејд олунурду.

Амма рәсми Теһран тәклифлә разылашмады вә нүвә сазишинә јенидән бахылмасына лүзум ҝөрмәдији барәдә ачыглама верди. Нијә? О демәкдирми ки, мәлум мүгавиләни хилас етмәјә чалышмырлар, елә санксијалар шәраитиндә јашамагдан мәмнундурлар, јахуд бөлҝәдә, дүнјада сүлһүн, әминаманлығын бәргәрарына тәрәфдар дејилләр?… Әсла, јох! Бәс, нә үчүн? Бах, Гәрбдәки чахнашмаларын мәһз бу суалын ҹавабы илә ајдынлашдырылмасы, изаһланмасы мүмкүндүр.

Мәсәлә ондадыр ки, һәлә 2015-ҹи илдә – нүвә мүгавиләсинин имзаланмасы заманы да америкалыларын сәмимилијинә, сөзүбүтөвлүјүнә, мөвгеләринин дәјишмәјәҹәјинә, үзүнә ҝүлүб күрәјинә бычаг сапламајаҹагларына инанмајан вә һәмин дүшүнҹәләрини ҹәсарәтлә ачыглајан шәхсијјәтләр, сијасәтчиләр варды. Али Рәһбәр Сејид Әли Хаменеи ҹәнаблары нүвә разылашмасыны дәјәрләндирәркән бөјүк узагҝөрәнликлә өлкәсинин хариҹи сијасәт мәсулларынын бөјүк зәһмәт чәкдикләрини, лакин бирмәналы шәкилдә АБШ-а ҝүвәнмәдијини бәјан етмиш, севинмәјә тәләсмәмәји мәсләһәт ҝөрмүшдү. Мән гејдләримдә Иран һөкумәтини, хариҹи сијасәт курсуну, Ҹавад Зәриф командасыны садәлөвһлүкдә, алданышда сучламаг фикриндән тамамилә узағам, онлар ән азы “јаланчыны евинәҹән говарлар” принсипиндән фајдаланмыш, гаршы тәрәфә әлавә бәһанә јери гојмамышдылар. Üч ил өнҹә атылан аддым Ислам Республикасынын диалог вә мүзакирәләрә һазырлығыны, дүнҹмәгсәдли нүвә сәнајесини һәр һансы тәфтишдән өтрү Бејнәлхалг Атом Енержиси Аҝентлији нүмајәндәләринин үзүнә ачдығыны, анҹаг рәгибләрин дәрдинин, санҹысынын һеч дә бунунла әлагәдар олмадығыны бир даһа тәсдигләмишди. Демәли, әҝәр мөвҹуд сојуглуг, өҝеј мүнасибәт, дүшмәнчилик барыша јөнәлик аддым вә гәрарларла арадан галхмырса, нормал вәзијјәтдә өзүнә һөрмәт едән шәхсин јүнҝүл вә уҹуз тутулмагдан гачмасы лазымдыр. Ҹәнаб Макронун, ханым Мејин вә Меркелин јухарыда тохундуғумуз разылашманын јенидән нәзәрдән кечирилмәси тәклифләри мүгабилиндә дә Иран тәрәфи белә давранды. Јәни, БМТ-нин ратификасија етдији мөтәбәр сәнәди тапдаламагла бејнәлхалг һүгуг вә конвенсијалара түпүрмүш Трамп, јахуд гејри-Трамдан өтрү сонракы дүзәлишләрин нә өнәми варды ки…? Узағы 2 ил 10 ајдан һәмин шәртләрин дә “бурунланмајаҹағына” ким тәминат верә биләр?

Шәртләр дә нә шәртләр… “Ракет програмы вә реҝионда гејри-стабиллијә јол ачан фәалијјәтин” мәһдудлашдырылмасы… Диггәт! Һәр икисиндән сионизмин гохусу ҝәлир – Исраил һәмин ракетләрлә Јер үзүндән силинәҹәјиндән горхур; Иранын өз әразисини Пентагонун јаратдығы ИШИД-дән, Трампын вәкили Рудолф Ҹулианинин Исвечдә ҝөрүшүб тәлиматландырдығы “Халг мүҹаһидләри”ндән, һәр ҹүр террорчу төр-төкүнтүләрдән, Суријаны Гәрб империализминдән горумасы бөлҝәдә гејри-стабиллијә рәваҹ верирмиш… Ислам Ингилабыны Мүдафиә (Сепаһ) гүввәләрини дә она ҝөрә “гара сијаһы”ја салмаға чалышырлар. Комана гаранлыг чөксүн, мәни гынајан! Дејирләр, башына бомба јағдыраг, сән дә әл-голуну салла дајан, ҝөзүнү дөј…

Доналд Трампын мүгавиләдәнчыхма гәрарынын формалашдырдығы сијаси мәнзәрә дә нә гәдәр һагсыз олдуғунун ҝөстәриҹисидир: Исраил, Сәудијјә Әрәбистаны, БӘӘ, саир 5-6 өлкә тәрәфиндән дәстәкләнир, әлејһинә исә бүтүн планет… БМТ, Авропа Иттифагы кими нәһәҝ гурумлар, “гоҹа гитә”нин ири дөвләтләри, дүнјаҹа мәшһур шәхсијјәтләр ҝүлүнҹ гәрары гынајырлар. Сабиг һәмкары Ҹимми Картер “бу, Трампын бурахдығы ән ағыр сәһвдир, президентин имзаладығы мүгавилә вәзијјәт кәскин шәкилдә дәјишмәдији һалда, онун бүтүн варисләри үчүн мәҹбури олмалыдыр” сөјләјир.

Түркијә ХИН мүгавиләдән чыхмаға гәрар вермәсини бәдбәхт аддым кими дәјәрләндириб, ҹәнаб Әрдоған сонуҹда АБШ-ын удузаҹағыны вурғулајыр.

Италија сазишин горунмалы олдуғу, реҝионда тәһлүкәсизлијә көмәк етдији гәнаәтиндәдир.

Јапонија мүгавиләни бундан сонра да дәстәкләјәҹәјини, әлагәдар өлкәләрлә мүзакирә апарылаҹағыны билдирир…

Јәни, сијаһыны хејли узатмаг олар, амма чифајда? О, масон ложасынын мәсләһәтинә әсасән Чинлә, Шимали Кореја илә ихтилафларыны да Иранла “һагг-һесабы чүрүтмәк” үчүн ертәләјиб, ләғв етмәјиб һааа, садәҹә, тәхирә салыб… Вә сонракы пешманчылыгларын көмәјә чатмајаҹағы фаҹиәли тале, Пол Пот, Сәддам Һүсејн, Мүәммар Гәззафи агибәти ҝеҹ-тез һамыны – Капитоли тәпәсиндәки дәјирмана су төкән Бирләшмиш Әрәб Әмирлијини, Сәудијјәни, диҝәр диктатура режимләрини дә ҝөзләјир.

Бир нечә кәлмә дә сөзүҝедән үзүдөнүклүјүн ортаја чыхардығы мәгамлар вә нәтиҹәләри барәдә данышаг. Тәбии ки, Трампын гәрары президент кими өзүнүн, өлкәсинин, идарә апаратынын мүстәгил дејил, Исраилин, сионизмин тәсири алтында олдуғуну ҝөстәрди. АБШ-ын ич үзүнү ачыб биабыр етмәклә јанашы, бејнәлхалг актлары да ҝүҹлү зәрбә алтында гојду; улусларарасы гурумларын фәалијјәти ҝөздән дүшдү, онлара гаршы бир шүбһә, инамсызлыг, етибарсызлыг јаранды. Игтисади ҹәһәтдән чешидли проблемләрә јол ачаҹағы ҝөзләнилир, онсуз да әталәт, дурғунлуг ҝирдабында чабалајан дүнјада сых ишҝүзар әлагәләрин гурулмасына ҹидди әнҝәлләр төрәдәҹәк. Әввәлки санксијалар дөврүндә Ирандакы хаммал еһтијатларыны марытлајан, арзуларыны реаллыға чевирмәјә чалышан ири ширкәтләрә, хүсусән Авропа өлкәләри јенидән барјерләр, манеәләрлә үзләшәҹәкләр.

Дүнја жандармынын мүхтәлиф басгылары, гадағалары зәмининдә бөлҝә өлкәләринин Иранла икитәрәфли мүнасибәтләрин инкишафына марағын азалмасы мүмкүндүр. Мәсәлән, Азәрбајҹан, Ислам Республикасы илә бир сыра реҝионал лајиһәләрдә ишбирлијиндәдир. Мүштәрәк дәрман перепаратлары, автомобил истеһсалымыз мөвҹуддур, ҹәнаб Руһани Хәзәрдәки јатагларын бирҝә ишләнмәси тәклифини сәсләндирмишди, Шимал-Ҹәнуб нәглијјат дәһлизи чәрчивәсиндә Рәшт-Астара дәмирјолунун тикинтиси үчүн 500 милјон долларлыг кредит дә көчүрүлмәли иди. Амма һәләлик бәдҝүманлығы вә пессимизми чох јахына бурахмајаг, чүнки ағыр заманларда белә, јасаглара әһәмијјәт верилмәјиб. Һәтта ҹәнаб Илһам Әлијев Ирана гаршы әразимиздән пласдарм кими истифадәнин гејри-мүмкүнлүјү барәдә дә мөвге билдириб.

Шүбһәсиз ки, јенә дә әсас ағырлыг мәркәзи Иран дөвләтинин вә халгынын үзәринә дүшәҹәк: банклар, нефт ширкәтләри, енержи сектору, ҝәмичилик, авиасија, полад, көмүр сәнајеси, диҝәр саһәләрдә проблемләр јаранаҹаг, садә инсанлар әзијјәт чәкәҹәкләр вә саир.

Инди санксијаларын јарадаҹағы фәсадлар һаггында јазаркән империализмин, мүртәҹе гүввәләрин башга бир чиркин планы үстүндән сүкутла кечә билмирәм. Бидијиниз кими, гәдим дөвләтчилик тарихи, Исламын тәмәлиндәки Әһли-бејт мәктәби, јүксәк мүдафиә габилијјәтли низами орду вә дөјүш тәҹрүбәси, башлыҹасы, вәтәнини севән шәһидпәрвәр халга малик Иранын кәнардан тәсир вә һүҹумларла сүгута уғрајаҹағы реал сајылмыр. Беләдә, хариҹи мүдахиләчиләрин ән азғын нијјәти өз тәбирләринҹә, “дахили мүхалифәтин фәаллашдырылмасыдыр”. Анҹаг ашкар мүдахиләјә демократија ҝөрүнтүсү верән бу мүхалифәт-зад бош шејдир вә ҝөзә күл үфүрмәкдән башга бир шеј дејил. Мәгсәд өлкә дахилиндәки сосиал-игтисади дуруму критик, дөзүлмәз шәраитә ҝәтириб күтләләрдә наразылыг јаратмаг вә онлары һакимијјәтин үстүнә галдырмагдыр. Бир сөзлә гоншу, гардаш мүсәлман өлкәсини гаршыда мүрәккәб сынаглар, чохсајлы чәтинликләр ҝөзләјир.


1508 дәфә бахылыб
Лоадинҝ ...
Nur-Az Xeber
Go to TOP