Шрифт өлчүсү:
А+
А
А-
26 Һазиран 2018

Һудејде; 5 ордунун бир миллет каршысындаки јенилҝиси

Бу савашын нетиҹеси беллидир, ким аскери зекасыјла дүшмана дарбе вурујорса, ондан кајыплар алыјорса ве ҝүчлерини сынырлы шекилде мејдана индирип онлары корујорса мејданын кесин казананы да одур.

Һудејде савашы ҝидерек “стандарт” бир саваша дөнүшүјор. Дар бир ҹоғрафјада бир миллете каршы бирден чок девлетин савашы; ама буна рағмен савашын казанан тарафы  нормалде јенилмеси ҝерекен бир ҝүчтүр! Һудејде савашы, јени курулмуш бир ордуја каршы беш орду тарафындан јүрүтүлен ағыр ве модерн бир саваштыр. Модерн силаһларла ел јапымы силаһларын, Ненрутларын ве Карунларын јалын ајаклы Үвејслерле каршыкаршыја ҝелдиғи, чарпытығы саваштыр. Бөлҝесел ве күресел дебдебели курум, өрҝүт ве миһракларын мазлум бир милллете каршы сүрдүрдүклери саваштыр .

Буна рағмен, модер силаһ ве ордулары мү’мин ве мүҹаһит бир авуч инсан каршында аҹиз кылаҹак бир ираде ортаја чыкмыштыр. Һудејде савашы ҝерчектен “стандарт” бир саваштыр ве бирчок сорунун јанытыны кендисинде барындыјор. Бу һусусла илҝили биркач ноктаја деғинеҹек олурсак:

1. Ен сон таһминлере ҝөре, шу анда ен аз алты орду, диғер бир дејишле, Сууди, БАЕ, Американ, Инҝилиз ве Франсыз ҝүчлеринден олушан 20 туҝај, Јемен ичинде сатын алынмыш ҝүчлерле бирликте Һудејде һалкына каршы саф тутмуш дурумда. Амач, бу ејалети кузеј бөлҝеден копартып мезһеби бир фитненин илк мерһалеси оларак кулланмактыр. Елбетте не кадар илерледилерсе бөјле бир шејин ҝечеклешме иһтимали де зајыфлады. Суудилер, Емирликлер вс. өјле саныјорларды ки саваш Һудејде’нин Шафии һалкына јакынлашырса Енсаруллаһ’ын јанындан ајрылып муһалифлерин сафларына ҝечеҹеклер. Ҝерчек дышы саныларына ҝөре, Шафиилерин Енсаруллаһ’ла илишкиси фазла бир деринлиғи олмајан сијаси бир илишкијди.

Даһа илк һафтада Һудејде’нин Сүнни һалкынын Енсаруллаһ’ын Зејди лидерлерине каршы сокаклара чыкмасы нетиҹесинде бу стратежик ејалетин сессизҹе ве аз бир малијетле кузејден ајрылаҹағыны ја да Һудејде сакинлери иле Енсаруллаһ арасында чатышма чыкачағыны ве еһалиден бир ҝруп инсан Енсаруллаһ тарафындан өлдүрүлүнҹе де чатышманын бу ејалеттен, Шафиилерин чоғунлуғу олуштурдуғу кузеј бөлҝесинин диғер једи ејалетине де сычрајаҹағыны  ве бу ејалетлерин Енсаруллаһ’а каршы бир батаклыға дөнүшеҹеғини беклијорларды. Һаберлерден де анлашылыјор ки Суудилер бу конуја олдукча умут бағламыш, һесапларыны она ҝөре јапмышларды ве бу черчеведе,сөзде БМ’нин Өзел Темсилҹиси олан Мартин Ҝриффитһс’е, бир ики һафта сонра Енсаруллаһ өјле бир дурума дүшер ки сијаси чөзүм планында јер алан һер шеје теслим олаҹағыны демишлерди.

Ама Суудилерин јаптығы анализин акси олду; Һудејде һалкы шеһирлерини беш үлкенин салдырысына каршы савунмак ичин кендилери өн ајак олдулар ве бу ејалети сарсылмаз бир мевзи һалине ҝетирдилер. Бу да ҝөстерди ки топракларыны савунмалары Енсаруллаһ веја башка бир ҝрупла сијаси анлашмаја бағлы деғилдир ве бу савунма акидеви бојутлудур. Бу ејалети ким јөнетеҹек; Енсаруллаһ мы, Суудилер ми јокса БМ Өзел Темсилҹиси ми меселеси онлар ичин там да фарклылык арзден бир меселедир. Долајсыла шунун белиртилмеси ҝерекир; Һудејде Шафиилеринин ҝөнүллү јаптыклары савума ајны анда бир “евет” ве “һајыр”ы кендисинде барындыјор; Енсаруллаһ’а евет ве Ал-ы Сууд’а һајыр. Шајет Енсаруллаһ’а садеҹе сијаси оларак евет демиш олсаларды, ағыр бир бедел өдеме зорунда калдыклары шартлар алтында ҝери адым атар ве кендилерини беш үлкенин ҝүчлү ордуларына каршы корумак ичин Суудилерле бирликте олурларды. Ама ҝерчек шу ки, бу дирениш даһа чок “Сууди Арабистан’а һајыр” кокусу вермектедир. Һудејде’нин һамијет саһиби һалкы, топракларнын Батылы мүтеҹавизлерин ве етрафларындаки јозлашмыш Арап Карунларынын еҝеменлиғинде олмасыны истемијорлар.

Һудејде һалкы даһа өнҹе бир кере кенди топракларыны колајҹа Мысырлылара – 1960’ден 1967’је кадар – ве бир кере де бундан јаклашык 150 јыл өнҹе Османлылара теслим еттилер ве бу ордулара каршы бир саат биле диренмедилер. Факат буҝүн үч јыла ашкындыр Сууди салдырысына каршы диренмекте ве өзелликле сон һафталар да Һудејде биналарыны ве саһилини Арап-Баты ордуларынын ваһши салдырыларына каршы сарсылмаз бир кале һалине ҝетирмишлердир.

2. Һудејде’нин Шафии һалкынын беш ишҝалҹи ордуја каршы муһтешем дирениши, бу инсанлык дышы савашын бир мезһеп савашына бөрүнмесини енҝелледиғи ҝиби Енсарулла’ын Шафиилер арасында олдукча еткин олдуғуну да канытлады. Һудејде Шафии Алимлер Меҹлисинин Һудејде һалкыны ишҝалҹи ҝүчлере каршы диренише давет етме билдириси, Баты-Арап ордуларынын салдырына итираз амаҹыјла Һудејде шеһир меркези ве илчелериндеки ҝөстерилере һалкын ҝениш катылымы ве ајыны шекилде Кудүс Ҝүнү јүрүшүне де ҝөстерилен ҝениш катылым, һалкын Енсаруллаһ’ла тек вуҹүт олдуғуну ҝөзлер өнүне серди ве бу онларын сојлу ве идрак саһиби бир каректерде олдуғуну ҝөстермектедир.

Һудејде ејалети ве ҹивар ејалетлерин Шафии һалкы, Јемен’ин бу савашта јенилмеси дурумунда үлкелеринин узун бир сүре Ал-ы Сууд’ун ҝүдүмүнде калаҹағыны ији билијорлар. Диғер јандан, Һудејде һалкы кендилерини асил Араплар ве “Каһтани Араплар”ын куруҹуларындан билмелери, асил Арапларын бу бөлҝе ве ҹиварында јашамыш олмасына ве Каһтанилерин Арап јарым адасына еҝемен олмасы нетиҹесинде сонрадан башкаларынын араплаштығыны савунмалары итибаријле, Суудилерин ҝүдүмүне ҝирмеји кендилерине јакыштырмазлар. Јеменлилер, өзелликле бу бөлҝе һалкы ачысындан Арабистан һалкы ве шу анки јөнетиҹилери сој бакымындан даһа дүшүк бир севиједелер, долајсыјла Јемен һалкына насыл јашајаҹакларыны ја да кимле иттифак кураҹакларыны сөјлеме һаклары јоктур.

3. Саваш перспектифинден бакаҹак олурсак, шуну белиртмек ҝерекир;бу беш үлкенин коалисјону Кызыл Денизин ҝүвенлиғини ҹидди анламда еткилемектедир. Енсаруллаһ ҝечен үч јыл бојунҹа, улусларарасы бу һассас су јолунун ҝүвенлиғини сағламакла кендини сүрекли јүкүмлү ҝөрмүш ве бу доғрултуда дүшмана бүјүк бир дарбе сајылабилеҹек бирчок ҝиришимден сакынмыштыр. Баты-Арап коалисјону Һудејде ејалетине башлаттығы ағыр салдырыјла стратежик бир һатаја дүштү. Чүнкү бу саваш каиде иҹабы ики тарафтан биринин јенилмесијле сонучланаҹактыр.

Бу савашта Енсаруллаһ еғер шимдије деғин ҝөстердиғи үзере ҝөркемли дирениши сүрдүререк ҝалип ҝелирсе, Кызыл Денизим ҝүвенлиғини илҝилендирен конуларда јени бир политика излејеҹектир ве о заман бу тарафлар, бир јандан бүјүк малијетлерле каршылашыркен диғер јанда да Енсаруллаһ даһа ҝүчлү бир конума ҝелеҹектир. Енсаруллаһ бу савашта Һудејде шеһрини теслим етме зорунда калып бу ејалет ве ҹивар ејалетлерин деринликлерине сығымасы дурумунда калырса о заман Кызыл Денизин ҝүвенлиғи јөнелик даһа ҹидди бир карар алмаја ҝидер ама алаҹағы бу карар, Кызыл Денизде сербест ҝечишлерин кендиси ичин өнем арзеттиғи заманкинден даһа серт олаҹактыр. Һудејде шеһринин дүшмеси һалинде Енсаруллаһ’ын бу су јолундаки сербест ҝечишлери сорунлу һале ҝетиреҹеғи кесиндир ве доғал һаккыдыр да. О тактирде, дев петрол ҝемилери бир тарафа, шу ан Кызыл Денизде 30’дан фазла булунан Фрасыз, Американ ве Инҝилиз саваш ҝемиси даһи артык бу денизден ҝечемез.

Бунунла бирликте, Баты, БАЕ ве Арабистан’ын бүјүк бир саваша јелтенмелери мантыки деғилдир ве кендилери ичин чок ағыр сонучлар бераберинде ҝетиреблир. Енсаруллаһ’ын сон ајларда Арабистан деринликлеринде чешитлери һедефлере доғру атылан  фүзелерин мензили, Енсаруллаһ’ын Кызыл Денизи тамамен капатабилеҹеғини сөлүјор.

4. Савашын нетиҹесини исе кенди топракларыны, онурларыны савунмак ичин савашан ерлерин ирадеси белирлејеҹектир. БАЕ ве Сууди доларлары ичин саваш мејданына ҝеленлерин – истер Суданлы паралы аскерлер олсун истер Франсыз, Инҝилиз ве Американ өзел күвветлери олсун – бу саваша јөнелик бир инанчлары јоктур ве Енсаруллаһ’а беследиклери бир кинлери де јоктур. Нитеким сон ҝүнлерде бу кишилерин сербест быракылмасы ве Енсаруллаһ тарафындан ҝери ҝөндүрелмесине илишкин бирчок талеп ҝелмиштир. Бунлар, Енсаруллаһ’а каршы савашан комутанларынын кишиликсиз олдуғуну билијорлар ве доғал оларак кубан олмаларыны истемијорлар. Буна каршын, чепһенин диғер тарафында исе, Енсаруллаһ тарафтары Зејди ве Шафии ҝүчлер Арабистан, Америка ве мүттефиклерине дүшманлык беслемек ичин саиклери вар ве бу јолда кендилерини феда етмеје һазырлар.

Арап-Баты ҝүчлеринин топлу шекилде күчүк бир нокта да булунмалары –ки бир ривајете ҝөре алты ордуја чыкмыш дурумда – онлары олдукча кырылҝан һале ҝетирмиштир. Бу себепле, ҝечен ҝүнлерде ен аз 1500 өлү ве 5000 де јаралылары олду ве араларында Франсызларын да булундуғу ен аз 300 киши исе есир олду. Өте јандан, Бирлешик Арап Емирликлерин аскери үст дүзеј комутанларындан базыларынын Јемен’де ардарда өлдүрүлмеси, БАЕ, Арабистан ве Мүттефиклеринин доғру дүзҝүн аскери бир зекаларынын олмадығыны ҝөстеријор. Нитеким бу кувветлерин саһил кенарындан Һудејде’нин меркезине доғру км’лерҹе һарекет етмеси ве Енсаруллаһ’ын денејимли ҝүчлеринин авы һалине ҝетирилмеси каршы тарафын аскери акылдан јоксунлуғуну ифаде едијор.

Бу савашын нетиҹеси беллидир, ким аскери зекасыјла дүшмана дарбе вурујорса, ондан кајыплар алыјорса ве ҝүчлерини сынырлы шекилде мејдана индирип онлары корујорса мејданын кесин казананы да одур. Нитеким Лүбнан Һизбуллаһ’ы да ајны јөнтеми излејерек, ишҝалҹи Исраил’ин карада, денизде ве һавада саваш макинесини дурдурмуш ве 33 ҝүнлүк савашы казанмышты.

Саадуллаһ Зарии  

Чев: Меһмет Ҝөнүл

Wелајет Неwс

1125 дәфә бахылыб
Лоадинҝ ...
Nur-Az Xeber
07.08.18, 22:41
07.08.18, 22:41
07.08.18, 22:41
07.08.18, 22:41
07.08.18, 22:41
07.08.18, 22:41
Go to TOP