Шрифт өлчүсү:
А+
А
А-
18 Март 2014

Сәләфи алимләри тәкфирә гаршы (2)

Мәҝәр Биз мүсәлманлары кафирләрлә ејними тутаҹағыг?! Сизә нә олуб, неҹә мүһакимә јүрүдүрсүнүз?!
Гәләм сурәси, 35-36.

Биринҹи јазыда Ислам дүнјасында проблемә чеврилмиш вә бу дини дүнјаја горхунҹ, тәһлүкәли бир амил кими танытдырмагда олан Тәкфир хәстәлијиндән сөһбәт ачдыг, Сәләфи дүшүнҹәсинин баниси сајылан Ибн Тејмијјәнин (1263-1328) ујғун фикирләринә тохундуг, онун бу мәсәләдә чох еһтијатлылығын тәрәфдары олдуғуну, һеч дә бүтүн Әһли-бејт тәрәфдарларыны дејил, шиә вә сүнниләрдән олан кичик азғын вә гали груплары тәкфир етдијини ҝөстәрдик. Јахшы олар ки, бу ҝүн өзүнү сәләфи адландыранларын һамысы бу мәсәләдә Ибн Тејмијјәнин јолуну тутуб тәкфирчилији кәнара гојсунлар, үммәт вә халг арасында парчаланма јаратмасынлар.
Üмумијјәтлә, һәр бир мәсәләдә дәлил иддиаја ујғун ҝәлмәли, иддиа нә гәдәр әһәмијјәтли олса, дәлил дә бир о гәдәр ҝүҹлү олмалыдыр. Биз бир ушағын сөзү илә һәјәтдә гоншунун ајағынын бүдрәдијинә вә онун јыхылдығына инана биләрик. Лакин һәмин ушаг мәсәлән, учан бошгабын бинамызын дамына гондуғуну сөјләсә, инанмарыг, јанлышлыг олдуғуну дүшүнәрик. Дини мәсәләләрдә дә беләдир. Биз ики-үч һәдисә вә ја тарихи рәвајәтә әсасән дејә биләрик ки, Пејғәмбәримиз филан сәфәрдә филан јердә дајаныб истираһәт еләди. Лакин он беш белә һәдислә дә бир инсаны кафир адландырмаг олмаз. Еһтимал вә зәнлә белә бөјүк иддиалар ирәли сүрмәк дүзҝүн дејил.

Ибн Гәјјим (1292-1350) вә Мәһәммәд ибн Әбдүлвәһһаб (1703-1792)
Ибн Тејмијјәдән сонра шаҝирди Ибн Гәјјим онун јолуну давам етдириб фикирләрини низама салды, тәблиғ вә тәдрис етди. Бәлкә дә буна ҝөрә тәкфир мәсәләсиндә онунла мүәллими арасында ҹидди фикир ајрылығы јохдур. Мәһәммәд ибн Әбдүлвәһһаб исә сөзүҝедән мәсәләдә онлардан чох фәргли јол тутду. Һеч кимә сирр дејил ки, Ибн Тејмијјә өз дөврүндә диссидент олмуш, һеч бир фиргә вә мәзһәб тәрәфиндән гәбул олунмајан дүшүнҹәләри илә ад чыхармыш вә мәһз буна ҝөрә дәфәләрлә дөрд Әһли-сүннә мәзһәбинин газиләри тәрәфиндән һәбсә мәһкум едилмишдир. Мәһәммәд ибн Әбдүлвәһһабын фикирләри исә бу ҹәһәтдән даһа спесификдир вә Әһли-сүннә етигадлары илә јалныз мәнһәҹ вә методикасы илә дејил, фундаментал сәҹијјәләри илә сечилир. Бу бахымдан, мүхалифләринин вә битәрәф арашдырмачыларын Вәһһабилик, өзләринин исә Сәләфилик адландырдыглары јени фиргәнин мәһз онунла бағлы олдуғуну сөјләмәк олар.
Мәһәммәд ибн Әбдүлвәһһабын тәкфирчи фикир вә мүбаризәләри бәлли олса да, бунда да кифајәт гәдәр шүбһәли мәгамлар вар. Онун Гәсим әһалисинә јаздығы 3-4 сәһифәлик мәктубу мараглы мәгамлары еһтива едир. О бу мәктубда иманы јетмишдән артыг дәрәҹәјә бөләндән сонра гејд едир ки, мән өвлијаларын кәрамәтинә инаныр, һеч бир мүсәлманы ҝүнаһа ҝөрә кафир сајыб Ислам чеврәсиндән чыхармырам. О јазыр: "Билирәм ки, Сүлејман ибн Сәһим (1) сизә мәктуб јазараг демәдијим сөзләрлә мәнә ифтира атмышдыр. Ҝуја мән... алимләрин фикир ајрылығыны зијанлы сајыр, салеһ инсанлара тәвәссүл едәнләри вә Аллаһдан гејрисинә анд ичәнләри кафир адландырыр, Пејғәмбәрин вә валидејнләрин гәбринин зијарәтини һарам билирәм. Ҹавабым будур ки, бунлар бөјүк ифтиралардыр." (2)
О, башга бир китабда гејд едир ки, һәр һансы сөз күфр ола биләр, лакин ону дејәнләрин һамысыны кафир сајмаг јалныз ҹәһаләтдән ирәли ҝәлә биләр. Сонра исә әлавә едир: "Китабын (Гуранын) вә мүтәватир сүннәнин дәлилләрини рәдд етмәк күфрдүр, анҹаг бунлары рәдд едәнин кафирлијинә һөкм чыхармаг олмаз. Бурада ҹәһаләт, ашкар мәтнә гаршы чыхдығыны билмәмәк, јахуд онун мәнасыны анламамаг кими амилләр ола биләр". (3)

Диҝәр Сәләфи алимләри
Ибн Әбдүлвәһһабла тәхминән ејни дөврдә јашамыш вә ону дәстәкләмиш башга бир Сәләфи алими Мәһәммәд Шовканинин (1759-1834) дә тәкфирә даир мүлајим ҝөрүшләри вар. Јәмәндә Зејди шиәләринин имамы олмуш Әһмәд ибн Јәһја өзүнүн Әл-Әзһар китабында, мәнасына етигад бәсләмәсә белә, күфрамиз бир сөз дејән вә ја һәрәкәт едән мүсәлманы мүртәд адландырмышды. (4) Шовкани исә бу китабын шәрһ вә дүзәлишләринә һәср етдији әсәриндә јазыр: "Бир мүсәлманын диҝәр мүсәлмана Ислам дининдән чыхыб кафир олдуғуну сөјләмәк јарашмаз. Бу анҹаг ҝүндүз вахты ҝүнәшдән дә ајдын олан гәти дәлиллә сөјләнә биләр... Шәр инанҹларын Ислам дининә зидд олдуғуну билмәјән, јахуд Исламдан чыхмағы гәсд етмәјән инсанын күфр әмәли ону кафир етмәз. Һәмчинин бир мүсәлман күфрә дәлаләт едән бир сөз десә, амма мәнасына етигад бәсләмәсә, кафир сајылмаз... Аллаһдан гејрисинә сәҹдә етмәк дә, сәҹдә олунанын Рәбб кими нәзәрдә тутулмадығы вә јалныз тәзим мәгсәдилә едилдији тәгдирдә күфрә вә ширкә сәбәб олмаз. Чох заман шаһларын һүзуруна ҝәләндә тәзим нијјәтилә јери өпүрләр. Бу, күфр сајылмыр". (5)
Ҝөркәмли Сәләфи алими вә һәдисшүнасы Албани (1914-1999) "Тәкфир фитнәси" адлы китабча јазараг тәкфирчилији чох бөјүк фитнә адландырмышдыр. О јазыр: "Чох тәәссүф ки, бәзи дәвәтчи вә тәәссүбкешләр китаб вә сүннә ады алтында (ҝөрдүкләри әмәлләрлә) китаб вә сүннәдән хариҹ олурлар". Албани гејд едир ки, тәкфирчиләр "Аллаһын назил етдији илә һөкм етмәјәнләр, әлбәттә, кафирдирләр!" (6) ајәсиндәки "кафир" сөзүнү јанлыш олараг диндән чыхмаг кими анлајыр вә бу нөв күфрә уғрајанларла гејри-мүсәлманлар арасында фәрг гојмурлар. Һалбуки бу сөз китаб вә сүннәдә һәмишә онларын ҝүман етдији анлама ҝәлмир. Хәвариҹ үзвләри буну белә баша дүшүб мөминләрин ганыны төкүр вә мүшрикләрә рәва билмәдикләрини онлара рәва билирдиләр. Әслиндә исә бурада мәгсәд кичик күфрдүр. О, әлавә едир ки, Гуранда вә һәдисләрдә ишләнмиш "күфр" сөзүнү һәмишә диндән чыхмаг кими баша дүшмәк мүмкүн дә дејил. Мәсәлән, Пејғәмбәримиз бујуруб ки, мөмини өлдүрмәк күфрдүр. Биз исә Гурандан билирик ки, бу, диндән чыхмаға сәбәб олмур. Бурада мәгсәд Аллаһа итаәтсизлик вә ҝүнаһдыр". (7)
Вахтилә Сәудијјә Әрәбистанында Баш мүфти вәзифәсиндә чалышмыш мәшһур Сәләфи алими Бин Баз (1910-1999) Албанинин сөзүҝедән китабчасына рәј јазараг онун фикирләрини тәсдигләмишдир. О, гејд едир ки, Аллаһын һарам бујурдуғу әмәлләри едән кимсә һәм дә онлары һалал сајмаса, јалныз кичик күфрә јол вермиш олур вә диндән чыхмыш сајылмыр. (8) Бундан әлавә, Бин Баз тәкфирчиләрин лидери олмуш Бин Ладени үммәтдән ајрылмыш хәвариҹ адландырмыш, "Тәкфир тәһлүкәси вә онун һөкмләри" адлы китабчада тәкфирчилији чох писләмиш вә интиһари әмәлијјатлары һарам сајмышдыр.
Јухарыдакы сијаһыны узатмаг, диҝәр Сәләфи алимләриндән дә ситатлар ҝәтирмәк оларды, амма бу гәдәр јетәр. Бу, тәкфирә гаршы чыхан Сәләфи алимләринин ујғун фикирләринә гыса екскурсија иди. Әлбәттә, бу о демәк дејил ки, бу алимләр өмүрләриндә һеч вахт тәкфирдән истифадә етмәјибләр. Бәли, онлар да бир сәләфи кими ара-сыра һансыса фиргәни вә онун ардыҹылларыны кафир адландырмышлар. Лакин әввәла гејд олундуғу кими, бу, мүтләг тәкфир сајылыр вә әслиндә бәлли әмәлләрин күфр олдуғуна ишарәдир; конкрет шәхсләрә ҝәлдикдә исә, бундан өтрү һәр бир фәрд һаггында ајрыҹа мүһакимә јүрүдүлмәлидир. Икинҹиси исә, бәзи белә тәкфирләр гаршы тәрәфин әгидәсини там билмәмәкдән ирәли ҝәлир. Ибн Тејмијјә белә мәлуматсызлығы тәкфирин сәбәбләриндән бири кими ҝөстәриб дејирди: "Бәлкә дә тәкфирчиләрин чоху маһијјәтини анламадыглары вә әсасларындан хәбәрдар олмадыглары фиргәни тәкфир едирләр". (9)

Азадфикирлилијә вә толерантлыға даир гызыл гајда
Ибн Тејмијјәјә ҝөрә, Мәһәммәд (с) үммәтиндән һаггы тапмаг мәгсәди илә иҹтиһад едән, тәдгигат апаран, лакин билмәдән сәһв нәтиҹә алан шәхс кафир сајылмыр вә онун сәһви бағышланаҹаг. (10) Өзү тәкфирчилијин гурбанларындан олан бу алим јазыр: "Сәһвә јол вермиш һеч бир мүсәлман алими иҹтиһадына ҝөрә тәкфир етмәк олмаз. Алимләри кафир адландырмагла ҹаһилләри онларын ҹанына салмаг чох хошаҝәлмәз һалдыр... (Һәдисдә дејилдији кими) алим иҹтиһад едәркән доғру нәтиҹә алдыгда ики саваб, јанлыш нәтиҹә алдыгда исә бир саваб етмиш олур". (11) Мәһәммәд ибн Әбдүлвәһһаб да өз әсәрләриндә дин алимләри арасындакы фикир ајрылығыны мүсбәт гаршыладығыны бәјан етмишдир. (12)
Беләликлә, өзүнү сәләфи сајанларын тәкфирдән әл чәкмәси үчүн јетәринҹә әсас вардыр. Буна рәғмән, тәкфир ешгинә дүшәнләрә, мүсәлманлара гаршы нифрәт вәрдишиндән гуртула билмәјәнләрә исә јалныз Имам Әлинин сөзләрини хатырлада биләрик: "Инсанлары сев, онлара гаршы јыртыҹы һејван (кими) олма. Чүнки онлар ики дәстәдирләр: ја сәнин дин гардашларын, ја да јарадылышда сәнин кими (инсан) оланлар". (13)

Гејдләр
1. Ријазын Һәнәфи алимләриндән олан Шејх Сүлејман ибн Сәһим әввәлдә Мәһәммәд ибн Әбдүлвәһһабы дәстәкләмиш, фикирләри илә јахындан таныш оландан вә апардығы мүһарибәләри ҝөрәндән сонра исә ондан узаглашмышды.
2. Мәһәммәд ибн Әбдүлвәһһаб. "Әр-Рәсаил әш-шәхсијјә", 1/8-13: www.исламспирит.ҹом.
3. "Әд-Дүрәр әс-сәнијјә", 10/432-433: www.сһамела.wс.
4. Әһмәд ибн Јәһја. Әл-Әзһар. Әс-Сијәр бөлмәси, фәсил: 17.
5. Шовкани. "Әс-Сејл әл-ҹәррар", 1/978-979: www.исламспирит.ҹом.
6. Маидә, 44.
7. Албани. "Фитнә әт-тәкфир", 2-7: www.исламспирит.ҹом.
8. www.аделелсајд.ҹом/фатwа14.һтмл.
9. Ибн Тејмијјә. "Мәҹму әл-фәтава", 12/467: www.сһамела.wс.
10. Јенә орада, 12/180.
11. Јенә орада, 35/100, 103. Шовкани дә бу фикри тәсдигләјир: Шовкани. "Шәрһ әс-судур", 5: www.исламспирит.ҹом.
12. Мәһәммәд ибн Әбдүлвәһһаб. "Әр-Рәсаил әш-шәхсијјә", 1/12.
13. Нәһҹүл-бәлағә, мәктуб: 53.

Вүсал Һүсејнзадә


4793 дәфә бахылыб
Лоадинҝ ...
Nur-Az Xeber
Go to TOP